در دعاوی حقوقی، گاهی شرایطی پیش میآید که فرد محکوم علیه یا حتی محکوم له نیاز به توقف اجرای حکم دارند. یکی از ابزارهایی که در قانون برای این منظور پیشبینی شده، درخواست توقف اجرای حکم است که میتواند بر اساس شرایط خاصی از جمله تجدیدنظرخواهی، اعتراض ثالث، یا اعاده دادرسی به دادگاه صادرکننده حکم ارائه شود. در این مقاله، با شرایط مختلفی که منجر به توقف اجرای حکم در اجرای احکام مدنی میشود، آشنا خواهید شد و نحوه درخواست آن به صورت قانونی توضیح داده خواهد شد.
موارد توقف اجرای حکم
۱- پذیرش دادخواست واخواهی و تجدیدنظر
مطابق ذیل تبصره یک ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی در صورتی که حکم ابلاغ واقعی نشده باشد و محکوم علیه مدعی عدم اطلاع از مفاد رای باشد می تواند دادخواست واخواهی به دادگاه صادرکننده حکم غیابی تقدیم دارد. دادگاه بدوا خارج از نوبت در این مورد رسیدگی نموده قرار رد یا قبول دادخواست را صادر می کند. قرار قبول دادخواست مانع اجرای حکم خواهد بود.
همچنین حکمی که از آن تجدیدنظرخواهی نشده باشد قطعی است و می بایست با درخواست محکوم له اجرا شود. حال ممکن است در حین اجرای این حکم تجدیدنظرخواه به علت عذر موجه بتواند تجدیدنظرخواهی خود را مطرح نماید که در صورت قبول دادخواست مطابق مواد ۱۲۰ و ۱۲۹ قانون آیین دادرسی مدنی حکم تجدیدنظرخواسته اجرا نخواهد شد و دادگاه مراتب را به دایره اجرا اعلام و مأمور اجرا از اجرای حکم تا تعیین تکلیف پرونده در دادگاه تجدیدنظر خودداری می نماید.
۲- فرجام خواهی
هرگاه از رای قابل فرجام در مهلت مقرر قانونی فرجام خواهی نشده، یا به هر علتی در آن موارد قرار رد دادخواست فرجامی صادر و قطعی شده باشد و ذی نفع مدعی خلاف شرع یا قانون بودن آن رای باشد، می تواند از طریق دادستان کل کشور تقاضای رسیدگی فرجامی بنماید. پس از درخواست نقض از طرف دادستان کل، محکوم علیه رای یادشده می تواند با ارایه گواهی لازم به دادگاه اجرا کننده رای، تقاضای توقف اجرای آن را بنماید.دادگاه مکلف است پس از اخذ تامین مناسب دستور توقف اجرا را تا پایان رسیدگی دیوانعالی کشور صادر نماید
۳- اعتراض ثالث
هرگاه نسبت به مال منقول یا غیر منقول یا وجه نقد توقیف شده شخص ثالث اظهار حقی نماید اگر ادعای مزبور مستند به حکم قطعی یا سند رسمی باشد که تاریخ آن مقدم بر تاریخ توقیف است، توقیف رفع می شود در غیر این صورت عملیات اجرایی تعقیب می گردد و مدعی حق برای جلوگیری از عملیات اجرایی و اثبات ادعای خود می تواند به دادگاه شکایت کند.
۴- صدور قرار قبول اعاده دادرسی
پس از صدور قرار قبولی اعاده دادرسی، برابر ماده ۴۳۷ قانون آیین دادرسی مدنی چنانچه محکوم به غیرمالی باشد اجرای حکم متوقف خواهد شد. چنانچه محکوم به مالی است و امکان اخذ تامین و جبران خسارت احتمالی باشد به تشخیص دادگاه از محکوم له تامین مناسب اخذ و اجرای حکم ادامه می یابد. بنابراین اگر محکوم له تأمین ندهد اجرای حکم در این قسمت هم متوقف می شود.
۵- اعتراض به رای داور
اعتراض به رای داور مانع اجرای آن نیست، مگر انکه دلایل اعتراض قوی باشد. دراین صورت دادگاه قرار توقف منع اجرای آن را تا پایان رسیدگی به اعتراض و صدور حکم قطعی صادر می نماید و در صورت اقتضاء تامین مناسب نیز از معترض اخذ خواهد شد.
۶- از بین رفتن مال توقیف شده نزد ثالث
برابر ماده ۹۳ قانون اجرای احکام مدنی …در صورتی که شخص ثالث مدعی باشد که مال قبل از مطالبه قسمت اجرا بدون تعدی و تفریط او از بین رفته میتواند به دادگاه دادخواست دهد دادگاهدر صورتی که دلائل او را موجه تشخیص دهد قراری در باب توقیف عملیات اجرایی تا تعیین تکلیف نهایی صادر می کند. لازم به ذکر است چنانچه شخص ثالث منکر وجود تمام یا قسمتی از اموال محکوم علیه نزد خود شود یا اطلاعاتی خلاف واقع اعلام کند و از این راه خسارتی متوجه محکوم له شود محکوم له می تواند برای جبران خسارت به دادگاه صلاحیت دار مراجعه کند.
۷- فوت یا حجر محکوم علیه
در صورت فوت یا حجر یا ورشکسته شدن محکوم علیه در زمان اجرای حکم مطابق ماده ۳۱ قانون اجرای احکام مدنی عملیات اجرایی حسب مورد تا زمان معرفی ورثه، ولی، وصی، قیم محجور یا امین و مدیر ترکهمتوقف می گردد و قسمت اجرا به محکوم له اخطار می کند تا اشخاص مذکور را با ذکر نشانی و مشخصات کامل معرفی نماید و اگر مالی توقیف نشده باشد دادورز (مامور اجرا) می تواند به درخواست محکوم له معادل محکوم به از ترکه متوفی یا اموال محجور توقیف کند.
لازم به ذکر است که اگر موارد مذکور قبل از ابلاغ اجراییه رخ دهد ماده ۱۰ همین قانون مقرر داشته است که اجراییه حسب مورد به ولی، قیم، امین، وصی، ورثه یا مدیر ترکه او ابلاغ می گردد و هرگاه حجر یا فوت محکوم علیه بعد از ابلاغ اجراییه باشد مفاد اجراییه و عملیات انجام شده به وسیله ابلاغ اخطاریه به آنها اطلاع داده خواهد شد.
۸- رضایت محکوم له
ماده ۲۴ قانون اجرای احکام مدنی بیان می دارد دادورز (مامور اجرا) بعد از شروع به اجرا نمیتواند اجرای حکم را تعطیل یا توقیف یا قطع نماید یا به تاخیر اندازد مگر به موجب قراردادگاهی که دستور اجرای حکم را داده یا دادگاهی که صلاحیت صدور دستور تاخیر اجرای حکم را دارد یا با ابراز رسید محکومله دائر به وصول محکوم به یا رضایت کتبی او در تعطیل یا توقیف یا قطع یا تاخیر اجراء.
۹- ورشکستگی ضمن عملیات اجرایی
مطابق ماده ۳۳ قانون اجرای احکام مدنی هرگاه محکوم علیه بازرگان بوده و در جریان اجراء ورشکسته شود مراتب از طرف مدیر اجرا به اداره تصفیه یا مدیر تصفیه اعلام می شود تا طبق مقررات راجع به تصفیه امور ورشکستگی اقدام گردد. بنابر این در این صورت عملیات اجرایی تا تعیین مدیر تصفیه موقتا متوقف می شود و پس از تعیین مدیر تصفیه، عملیات اجرایی به طرفیت مدیر یا اداره تصفیه ادامه پیدا خواهد کرد.
۱۰- توقیف عملیات اجرایی حکمی که موضوع آن معین نباشد
ماده ۳ قانون اجرای احکام مدنی بیان می دارد حکمی که موضوع آن معین نیست قابل اجراء نمی باشد
۱۱- مرور زمان و توقیف اجرا
مطابق ماده ۱۶۸ قانون اجرای احکام مدنی هرگاه از تاریخ صدور اجراییه بیش از پنج سال گذشته و محکوم له عملیات اجرایی را تعقیب نکرده باشد اجراییه بلااثر تلقی می شود ودر این مورد اگر حق اجراء وصول نشده باشد دیگر قابل وصول نخواهد بود. محکوم له می تواند مجدداً از دادگاه تقاضای صدور اجراییه نماید ولی درمورد اجرای هر حکم فقط یک بار حق اجراء دریافت می شود
۱۲- ادعای مستثنیات دین بودن مال توقیف شده
به موجب ماده ۵۲۳ قانون آیین دادرسی مدنی در کلیه مواردی که رای دادگاه برای وصول دین به موقع اجراء گذارده می شود اجراء رای از مستثنیات دین اموال محکوم علیه ممنوع می باشد.دادگاه صالح به رسیدگی دعوای توقیف عملیات اجرایی، دادگاهی است که اجرائیه را صادر نموده و یا عملیات را انجام داده است، می باشد.
پرسش و پاسخهای حقوقی درخصوص توقف اجرای حکم
چگونه میتوانم درخواست توقف اجرای حکم در اجرای احکام مدنی را داشته باشم؟
طبق ماده ۲۴ قانون اجرای احکام مدنی، دادورز (مامور اجرا) نمیتواند اجرای حکم را به تاخیر اندازد مگر با دستور دادگاهی که حکم را صادر کرده است یا دادگاهی که صلاحیت صدور دستور تاخیر اجرای حکم را دارد. در صورتی که شما بتوانید با اخذ رضایت از محکوم له یا با ابراز رسید محکوم له مبنی بر وصول محکوم به، اقدام به توقف اجرای حکم نمایید، این امکان وجود دارد.
آیا امکان توقف اجرای حکم در صورتی که پرونده در حال رسیدگی باشد وجود دارد؟
بله، اگر شما در حال انجام مراحل کارشناسی و رسیدگی به پرونده دیگری باشید که ممکن است نتایج آن به نفع شما باشد، شما میتوانید از دادگاه درخواست توقف اجرای حکم تا پایان رسیدگی به پرونده دیگری را داشته باشید. برای این کار باید مستندات کافی مانند گزارش کارشناسی یا دلایل مبنی بر احتمال تغییر حکم را به دادگاه ارائه دهید.
در چه شرایطی میتوان از طریق واخواهی اجرای حکم را متوقف کرد؟
اگر حکم غیابی باشد و ابلاغ واقعی به محکوم علیه صورت نگرفته باشد، او میتواند با ارائه دادخواست واخواهی به دادگاه صادرکننده حکم غیابی اقدام نماید. طبق ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه باید خارج از نوبت به این درخواست رسیدگی کند و اگر دادخواست واخواهی پذیرفته شود، اجرای حکم متوقف خواهد شد.
آیا امکان درخواست توقف اجرای حکم در صورتی که حکم قابل فرجام باشد وجود دارد؟
بله، اگر از حکم قابل فرجام در مهلت مقرر درخواست فرجام خواهی نشده باشد یا دادخواست فرجامی رد شده باشد، شما میتوانید از طریق دادستان کل کشور درخواست رسیدگی فرجامی کنید. پس از آن، با ارایه گواهی لازم به دادگاه اجراکننده حکم، میتوانید درخواست توقف اجرای حکم تا پایان رسیدگی دیوان عالی کشور را داشته باشید. این امر طبق ماده ۳۸۹ قانون آیین دادرسی مدنی امکانپذیر است.
اگر مال توقیف شده از بین برود، آیا عملیات اجرایی متوقف خواهد شد؟
طبق ماده ۹۳ قانون اجرای احکام مدنی، اگر شخص ثالث مدعی شود که مال توقیف شده قبل از مطالبه اجرایی از بین رفته است و دلایل موجهی ارائه دهد، دادگاه قرار توقف عملیات اجرایی تا تعیین تکلیف نهایی صادر خواهد کرد. بنابراین، در صورتی که چنین ادعایی مطرح شود و دلایل آن موجه باشد، عملیات اجرایی متوقف میشود.
مستندات قانونی
- ماده ۳ قانون اجرای احکام مدنی: حکمی که موضوع آن معین نیست قابل اجراء نمیباشد.
- ماده ۱۰ قانون اجرای احکام مدنی: اگر محکوم علیه قبل از ابلاغ اجراییه فوت یا محجور شود، عملیات اجرایی متوقف میگردد.
- ماده ۲۴ قانون اجرای احکام مدنی: دادورز پس از شروع به اجرای حکم، نمیتواند آن را متوقف کند مگر به دستور دادگاهی که حکم را صادر کرده است یا دادگاهی که صلاحیت صدور دستور تاخیر اجرای حکم را دارد.
- ماده ۳۱ قانون اجرای احکام مدنی: در صورت فوت یا حجر محکوم علیه، عملیات اجرایی تا زمان معرفی ورثه یا ولی متوقف میشود.
جمعبندی
توقف اجرای حکم در اجرای احکام مدنی به دلایل مختلفی ممکن است رخ دهد. از جمله مهمترین دلایل میتوان به درخواست واخواهی، اعتراض به رای داور، یا درخواست اعاده دادرسی اشاره کرد. در صورتی که شما در حال انجام مراحل قانونی دیگری هستید که میتواند تاثیرگذار باشد، باید از ابزارهای قانونی برای درخواست توقف اجرای حکم استفاده کنید. برای انجام این اقدامات، مشاوره حقوقی با یک وکیل متخصص میتواند به شما کمک کند تا بهطور قانونی از حقوق خود دفاع کنید.
اگر به کمک برای درخواست توقف اجرای حکم در اجرای احکام نیاز دارید، میتوانید با وکلای متخصص مؤسسه حقوقی دادگران تماس بگیرید و از مشاوره تخصصی در این زمینه بهرهمند شوید.
