انتخاب وکیل مناسب برای دفاع از حقوق فرد در مراجع قضائی و دادگستری یکی از مراحل حیاتی در فرآیند دادرسی است. در این مقاله، تفاوت وکیل پایه یک دادگستری، وکیل پایه دو و مشاور حقوقی بررسی خواهد شد. آشنایی با این تفاوتها به شما کمک میکند تا تصمیم بهتری در انتخاب وکیل خود بگیرید و از حقوق قانونی خود به درستی دفاع کنید.
چه کسانی می توانند وکیل شما باشند؟ وکیل پایه یک دادگستری، مشاورحقوقی با کارآموز وکالت؟
وکیل دادگستری اصطلاحا کسی است که به نمایندگی و به نیابت شما و از طرف شما برای دفاع در مراجع قضایی و دادگستری حاضر می شود و این با وکیل مدنی (وکیل رسمی) متفاوت است و اگر وکیل مدنی یا رسمی شما (که در دفترخانه اسناد رسمی به وی وکالت داده اید) در کانون وکلا یا مرکز امور مشاوران حقوقی مجوز نداشته باشد، امکان حضور از طرف شما در مراجع حقوقی و قضایی و دادگستری (به عبارت دیگر دادگاه ها و دادسراها) ندارد. در ادامه انواع وکلای دادگستری و اشخاصی که امکان حضور در مراجع قضایی و دادگستری را دارند و همچنین حوزه صلاحیت آن ها تبین می شود.
انواع وکیل در قانون ایران
۱- وکیل پایه یک دادگستری
مجوز و به اصطلاح پروانه وکیل پایه یک دادگستری از کانون وکلای دادگستری صادر شده، لازم به ذکر است کانون وکلای دادگستری بیش از یکصد سال سابقه تاسیس دارد و نیز از سال ۱۳۳۱ از نهادهای مستقل از حکومت محسوب می شود که این استقلال را مدیون مرحوم وکیل دکتر محمد مصدق است. و از اولین اعضای آن می توان به اشخاصی چون دکتر محمد مصدق و سیدهاشم وکیل و محمدعلی دادخواه اشاره کرد و از اعضای متاخر و معاصر آن می توان به دکتر مهدی شهیدی، دکتر ناصر کاتوزیان، دکتر عبدالله شمس، دکتر رضا نوربهاء، دکتر ربیعا اسکینی، دکتر حسن روحانی و دکتر بهمن کشاورز اشاره کرد.
وکلای پایه یک دادگستری که از کانون وکلا پروانه اشتغال دارند، امکان مداخله در کلیه دعاوی و کلیه مراجع قضایی و دادگستری را دارند و هیچ محدودیت و ممنوعیت قانونی وجود ندارد. لازم به ذکر است در حال حاضر وکیل پایه دو و پایه سه (کارگشا) نداریم و قوانین قبلی در این خصوص ملغی و فسخ شده است.
۲- مشاور حقوقی
مطابق ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه مصوب سال ۱۳۷۹ قوه مقننه، از طریق مرکز امور مشاوران حقوقی، وکلا و کارشناسان مجاز شناخته شد که موازی کانون وکلا به متقاضیان، پروانه وکالت دعاوی اعطا کند. به این دسته از مشاوران به اصطلاح وکیل ماده ۱۸۷ هم می گویند. این دسته از وکلا در ابتدا صلاحیت محدودی دارند ولی بعد از مدتی محدودیت آن ها برداشته شده و مانند وکلای کانون وکلا صلاحیت عام پیدا می کنند. این دسته از وکلا برخلاف وکلای کانون در طول کارآموزی، صلاحیت و امکان کار و فعالیت ندارند.
۳- کارآموز وکالت
پذیرفته شدگان آزمون ورودی کانون وکلا و مرکز امور مشاوران بعد از اخذ قبولی باید حدودا مدت دو سال کارآموزی نمایند و به طور عملی با نحوه رسیدگی و دادگاه و به اصطلاح با فوت و فن کار آشنا شوند. پذیرفته شدگان کانون وکلا در این دوره هرچند محدود، امکان و اختیار قبول پرونده و قبول وکالت دارند ولی کارآموزان مرکز امور مشاوران خیر.
۴- وکالت اتفاقی
مطابق ماده ۲ قانون وکالت مصوب ۱۳۱۵/۱۱/۲۵، اشخاصی که معلومات کافی برای وکالت داشته باشند ولی وکیل دادگستری نباشند و شغل آن ها وکالت در دادگستری نباشد، می توانند برای بستگان تا درجه دوم از طبقه سوم خود با شرایطی و ضوابطی که در آیین نامه صدور جواز وکالت اتفاقی (موقت) مصوب ۱۳۷۸/۳/۳ آمده است، در سال، سه بار مجوز وکالت اتفاقی از کانون وکلا اخذ نمایند.
منظور از وکیل پایه یک چیست؟
براساس ماده ۶۵۶ قانون مدنی عقد وکالت عبارت است از عقدی که به موجب آن یکی از طرفین طرف دیگر را جهت انجام امری نائب خود قرار می دهد. طبق اصل ۳۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در تمامی دادگاه ها برای طرفین دعوا حق انتخاب وکیل وجود دارد و درصورتی که شخصی توانایی انتخاب وکیل را نداشته باشد برای وی امکان تعیین وکیل فراهم می شود.
مراجع رسمی صدور پروانه وکالت عبارتند از: کانون وکلای دادگستری و مرکز مشاوران قوه قضاییه (وکلای ماده ۱۸۷) که پس از قبولی در امتحان ورودی وارد دوره کارآموزی می شوند.
وکلای کانون وکلا تحت نظر وکیل سرپرستشان دوره کارآموزی خود را سپری و در اتمام دوره در امتحان اختبار شرکت و متعاقب قبولی در این آزمون پروانه پایه یک اخذ می نمایند.
وکلای مرکز مشاوران تنها حق شرکت نمودن در محاکم کیفری که منتج به حبس کمتر از ۱۰ سال، شلاق، جزای نقدی و اقدامات تأمینی می شوند را دارند همچنین لازم به ذکر است که در موضوعات حقوقی درصورتی که خواسته از حد نصاب مشخصی کمتر باشد و یا اینکه خواسته غیرمالی (به غیر از دعاوی مربوط به اصل طلاق، اصل نکاح، اثبات و نفی نسب) باشد را دارند اما وکیل پایه یک می¬تواند در تمامی دعاوی کیفری و حقوقی و … بدون محدودیتی شرکت نماید.
برخی ویژگی های وکیل پایه یک خوب
برای انتخاب وکیل پایه یک خوب عوامل و فاکتورهای متعددی وجود دارد که می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- وکیل پایه یک خوب دارای اطلاعات لازم و کافی در موضوعات مختلف حقوقی می باشد.
- وکیل پایه یک خوب با دقت به صحبت های موکل خود گوش می دهد و برای پرونده هایی که به وی ارجاع می شود وقت و دقت کافی می گذارد.
- امانت دار و قابل اعتماد بودن.
- از آنجا که تغییرات و اصلاح قوانین و مقررات اجتناب ناپذیر است یک وکیل پایه یک خوب باید بصورت مستمر مطالعه داشته باشد و اطلاعاتش را به روز نماید.
مطلق و مقید بودن وکالت
وکیل پایه یک خوب باید اموراتی که به نیابت از موکلش انجام می¬دهد با امانت¬داری و دلسوزی انجام بدهد. نکته¬ای که لازم به ذکر است این است که وکالت مطلق درخصوص امورات مربوط به اداره و نه تصرف می¬باشد. درصورتی که بصورت مطلق برای فروش به وکیل وکالت داده شده باشد خود نباید طرف معامله قرار بگیرد.
درصورتی که وکالت وکیل بصورت مقید باشد ایشان نمی¬تواند خارج از حدودی که برای وی لحاظ گردیده اقدام نماید. به عنوان مثال وکیل منتخب برای محاکمه، وکیل در قبض لحاظ نمی¬گردد مگر آنکه با در نظر گرفتن دلایل اقدام نموده باشد.
برای نمونه وکیلی که برای محاکمه انتخاب شده است وکیل در قبض نمی¬باشد مگر اینکه با توجه به دلایل این اقدام را انجام دهد.
تعهد وکیل
یک وکیل خوب واقعیات و فرایند پرونده را به موکل اطلاع می¬دهد و از ابراز وعده¬های پوچ درخصوص برنده شدن خودداری می¬نماید. براساس مفاد ماده ۸۰ آییننامه لایحه قانونی استقلال کانون وکلا دادگستری، وکالت تضمینی بدین معنا که وعده نتیجه خاصی به موکل داده شود، تخلف محسوب و مجازات انتظامی دارد.
عدم افشاء اطلاعات موکل
وکیل خوب باید از افشای اطلاعات خودداری نماید و رازنگهدار باشد. در این مورد استثنائاتی وجود دارد که عبارتند از:
• موکل صراحتا اجازه افشای اطلاعات را داده باشد.
• افشای اطلاعات بنا به حکم دادگاه و یا قانون صورت گرفته باشد.
• افشاء اطلاعات در ادای شهادت
در مورد موضوعات حق الهی و کیفری باید از افشای اطلاعات خودداری نماید اما چنانچه عدم افشای اسرار موجب بروز ضرر و خسارت به حق¬الناس گردد و در تعارض با آن باشد بهترین روش جهت حل این مسأله استعفای وکیل خوب می باشد.
عذر موجه وکیل پایه یک خوب برای عدم حضور در محاکم
لازم است که وکیل پایه یک خوب به موقع در جلسات دادگاه حضور پیدا کرده و پیگیری های لازم را برای موکلش صورت دهد. درصورتی که وکیل عذر موجه ای داشته باشد باید دلایل خود را به دادگاه ارسال نماید. دادگاه متعاقبا چنانچه دلایل را موجه تشخیص بدهد به آن ترتیب اثر می دهد در غیر این صورت جهت تعقیب انتظامی وکیل مراتب را به مرجع صلاحیتدار اطلاع خواهد داد.
از جمله دلایلی که برای عدم حضور وکیل عذر موجه محسوب می شوند عبارتند از:
- فوت یکی از بستگان سببی و یا نسبی تا درجه اول از طبقه دوم. (عرفا ۷ روز)
- مبتلا شدن وکیل به بیماری¬ای که مانع حرکت وی می¬شود و یا اینکه حرکت برای ایشان مضر تشخیص داده شده باشد.
- عوامل و یا حوادثی که قهری محسوب گردند بصورتی که مانع حضور وکیل در محاکم شوند. مانند سیل، زلزله
وکیل پایه ۱ با وکیل پایه ۲ و مشاور حقوقی چه فرقی دارد؟
برای پیدا کردن وکیل خوب باید قبل از هر اقدامی در خصوص حسن اخلاق، تجربه، حق الوکاله و سایر ویژگی هایی که وکیل متخصص در امور حقوقی باید داشته باشد بررسی های لازم را صورت دهید تا پرونده به دست فرد با صلاحیتی برای پیگیری قرار بگیرد. شما می توانید با مراجعه به کانون وکلای دادگستری در خصوص سوابق وکیل خوب بررسی های لازم را بعمل آورید.
از آنجا که در بحث وکالت بیشتر علم و تجربه دارای اهمیت است در نتیجه زن و یا مرد بودن و یا سن وکیل چندان دارای اهمیت نیست بلکه کاردانی و سایر ویژگی ها در اولویت می باشند.
وکیل پایه یک دادگستری این امکان را دارد که بدون محدودیتی در تمامی محاکم حقوقی یا کیفری در کل کشور وکالت نماید. اما وکیل پایه دو تنها حق مداخله وکالت در پرونده های کیفری شامل حبس کمتر از ۱۰ سال، شلاق و جزای نقدی، پرونده های مالی کمتر از ۵۰ میلیون تومان و خواسته های غیر مالی به جز اصل نکاح و طلاق و اثبات نسب و نفی نسب، را دارد.
وکیل شخصی است که پیگیرهای لازم را در خصوص پرونده حقوقی شما در محاکم قضایی و اداری بعمل می آورد و مدافع حقوق شما در مراجع قضایی می باشد اما مشاور حقوقی شخص یا سازمانی محسوب می شود که با بررسی وضعیت و شرایط پرونده و با مدنظر قرار دادن قوانین و آیین دادرسی کشور، به شما راهکارهای حقوقی ارائه میکند.
جمعبندی و نتیجهگیری
وکیل پایه یک دادگستری قادر است در تمام زمینههای حقوقی و کیفری و بهطور کلی در تمام مراجع قضائی فعالیت کند. بر خلاف آن، وکیل پایه دو دارای محدودیتهایی در قبول پروندهها، بهویژه در حوزههای کیفری و حقوقی با خواستههای خاص است.
مشاور حقوقی برای ارائه مشاوره در زمینههای مختلف حقوقی به مراجعین میپردازد ولی نمیتواند بهطور مستقیم در مراجع قضائی دخالت کند.
در این مقاله، به تفاوت وکیل پایه یک دادگستری، وکیل پایه دو و مشاور حقوقی پرداخته شد. هر یک از این افراد نقش خاص خود را در سیستم قضائی ایفا میکنند و انتخاب صحیح وکیل بستگی به نوع پرونده و نیازهای حقوقی شما دارد. برای مسائل پیچیده حقوقی و کیفری، توصیه میشود از خدمات وکیل پایه یک دادگستری استفاده کنید.
برای مشاوره حقوقی تخصصی و دریافت وکیل پایه یک دادگستری برای پروندههای خود، میتوانید با وکلای مؤسسه حقوقی دادگران تماس بگیرید.
