چک از جمله فراگیرترین و متداول ترین اسناد جاری است و از آن رو که توسط اشخاص عادی و بدون داشتن آگاهی و بدون آموزش صادر می شود صدور آن مشکلات زیادی را ایجاد می نماید. برخی از نکات مهمی که هنگام نوشتن چک لازم است رعایت شود در ذیل آورد می شود. حتی اگر دسته چک هم ندارید لازم است آن ها را بخوانید و بدانید.
نکات ضروری و مهم نگارش متن چک
۱- در هنگام نوشتن متن چک سعی کنید خودتان و با قلم خودتان متن چک را بنویسید؛ حتی اگر طرف مقابل شما مورد اعتماد شما باشد، هرگز اجازه ندهید دیگران متن چک را بنویسند.
۲- چک نباید با مداد نوشته شده باشد. بانک ها چک نوشته شده با مداد را نقد نمی کنند.
۳- اول متن چک را بنویسید و بعد امضا کنید و از امضا کردن چک بدون مبلغ و تاریخ جدا خودداری کنید.
۴- چک باید به تاریخ روز باشد و اگر ثابت شود که چک به تاریخ آینده نوشته شده(چک وعده دار)، کیفرخواست آن حقوقی خواهد بود، نه کیفری.
۵- در قسمت “مبلغ چک” هم تومان را بنویسید و هم ریال ، مثلا دو میلیون تومان معادل با بیست میلیون ریال.
۶- در داخل شکل مستطیل که باید مبلغ به عدد نوشته شود سعی کنید از سمت چپ با کم ترین فاصله به حرف “ر” در کلمه “ریال” شروع به نوشتن کرده و پس از نوشتن مبلغ در جلوی آن تا انتهای مستطیل خط تیره کشیده شود.
۷- پس از نوشتن عدد مورد نظر برای جلوگیری از زیاد نمودن رقم، چسب نواری روی مبلغ چسبانیده شود.
۸- در صورت عدم برابری مبلغ عددی و حروفی، بانک می تواند چک را به اندازه مبلغ کمتر پرداخت کند. مثلا اگر در یک فقره چک به حروف نوشته شده باشد: “سی میلیون ریال” و به عدد نوشته شده باشد : “۳،۰۰۰،۰۰۰ ریال”، کارمند بانک در صورت موافقت شما می تواند مبلغ ۳،۰۰۰،۰۰۰ ریال را به شما پرداخت کند.
۹- در صورت مغایرت امضاء، و کفایت موجودی حساب، بانک باید چک را با قید دلیل “مغایرت امضاء” یا “نقص امضاء” برگشت بزند و گواهی عدم پرداخت صادر کند. تطابق متعارف (نه خیلی کارشناسی) امضاء روی چک، با امضاء ثبت شده در سیستم بانکی، برای وصول آن کافیست.
۱۰- از نمونه امضاء خود در قسمت ته چک و برگ چک خودداری کنید تا چنانچه مورد سرقت قرار گرفت جعل نمونه امضاء صورت نگیرد.
۱۱- اگر موجودی کافی نباشد، گواهی عدم پرداخت با قید عبارت “عدم کفایت موجودی” صادر می شود. در صورت عدم کفایت موجودی در حساب جاری، کارمند بانک نمی تواند موجودی حساب جاری را به متقاضی مبلغ چک اطلاع دهد. طبق قانون، بانک، حتی برای اینکه کفایت یا عدم کفایت موجودی را اعلام کند، می تواند تقاضای پشت نویسی کند. برای اطلاع از مانده حساب، دارنده چک می تواند آنرا پشت نویسی کرده و برگشت بزند، در “گواهی عدم پرداخت” مانده حساب جاری درج می شود.
۱۲- اگر موجودی حساب جاری، کمتر از مبلغ چک باشد، متقاضی می تواند کل مانده حساب را مطالبه کرده و به ازای میزان کسر موجودی حساب جاری، آنرا برگشت زده و تقاضای گواهی عدم پرداخت نماید.
۱۳- خط زدن کلمه “یا بحواله کرد” در متن چک، هیچ منعی برای بانک از بابت پرداخت چک به شخص ثالث ندارد. یعنی اگر شما چک را در وجه آقای رحیمی نوشته و قسمت “یا بحواله کرد” را خط بزنید، آقای رحیمی می تواند پشت چک را امضا کرده و آنرا به آقای محمدی بدهد، آقای محمدی می تواند به بانک مراجعه کرده و چک را وصول کند. در مثال بالا اگر آقای رحیمی چک را گم کند، کسی که آنرا پیدا می کند، می تواند اسم آقای رحیمی را نوشته و امضا کند، بانک چنین چکی را نقد خواهد کرد.کارمندان بانک، در تکنولوژی امروز، ابزاری برای کنترل صحت امضاء آقای رحیمی ندارند. این موضوع فقط از بابت اطلاع ذکر می شود.
۱۴- اگر چک در وجه مثلاً “فروشگاه امیر”، “شرکت نفت منطقه ۱″، “شرکت فنآوران شمال”، تعاونی منطقه ۲″، “دامپزشکی صدر”، “بیمارستان میلاد” و یا هر هویتی دیگر، غیر از شخص حقیقی باشد، فقط در صورتیکه آن شخص غیر حقیقی در روزنامه رسمی کشور به ثبت رسیده و شماره ثبت داشته باشد، باید مهر آن شخص غیر حقیقی در پشت چک موجود باشد، در غیر اینصورت، بانک وجه چک را پرداخت نخواهد کرد (چک را برگشت نمی زند، فقط آنرا پرداخت نمی کند، زیرا نقص پشت نویسی دارد. در صورتیکه چک کلر شده باشد، آنرا بدون اقدام عودت می دهد). مثلا در صورتیکه چک در وجه شرکتی صادر شده باشد (سهامی یا مسئولیت محدود)، مهر آن شرکت باید در ظهر چک موجود باشد. اما اگر چک در وجه فروشگاه امیر صادر شده باشد، نیازی به مهر فروشگاه امیر در پشت چک نیست، زیرا فروشگاه امیر شماره ثبت رسمی ندارد.
۱۵- در قسمت “در وجه”، درج مطالبی با عناوین “بابت تضمین” “بابت قرارداد شماره … “بابت خرید ملک …. “، هیچ تعهد و وظیفه ای را برای بانک ایجاد نمی کند. چنین چکی برای کارمند بانک، فرقی با چک حامل ندارد.
۱۶- در قسمت “در وجه” سعی کنید که وجه را به اسم شخص بنویسید و تا می توانید از نوشتن کلمه حامل خودداری کنید.
۱۷- بعد از آن که اسم طرف را نوشتید، برای جلوگیری از سوء استفاده احتمالی بنویسید که چک “بابت” چه چیزی صادرشده است، مثلا “آقای علی محمدی بابت خرید یک دستگاه ماشین”.
۱۸- سعی کنید متن چک را با اعصابی آرام بنویسید و از شتاب زدگی و عجله در نوشتن خودداری کنید و تا آن جا که ممکن است بدون قلم خوردگی باشد. در صورت خوانا نبودن چک، بانک آنرا بدون اقدام عودت می دهد
۱۹- چنانچه بدون قلم خوردگی چک را نوشتید و امضاء کردید، در بالای شکل مستطیل که رقم را نوشتید این کلمه را امضاء کنید؛ × بدون خط خوردگی× و دو طرف آن را با علامت ضربدر”×” ببندید و اگر چنانچه در هنگام نوشتن دچار قلم خوردگی شد ولو این که یک حرف یا یک عدد باشد پشت چک قید کنید که “مبلغ فلان و تاریخ فلان صحیح است و قلم خوردگی از اینجانب می باشد” این جمله را در پشت چک در گوشه ای قید کنید و امضاء نموده و سپس زیر آن را خط بکشید.
۲۰- در انتخاب امضا برای چک سعی کنید از امضای ساده که قابل جعل باشد خودداری کنید و زیر امضا نام و نام خانوادگی را به همراه تاریخ با خط خود قید کنید.
۲۱- پس از صدور چک، ته چک را نیز کامل کنید و تاریخ چک و مبلغ چک و این که چک را به چه کسی دادید؛ حتما قید کنید.
۲۲- همیشه سعی کنید دسته چک را در جای امن قرار دهید و از قرار دادن آن در ماشین و یا کشوی میز کاری که فاقد قفل است و یا جیب پیراهن خودداری کنید.
۲۳- چنانچه دسته چک یا یک برگ از اوراق چک مفقود یا مورد سرقت قرار گرفت در اسرع وقت به بانگ اطلاع دهید و طبق ماده ۱۴ قانون چک ظرف مدت یک هفته به دادسرا مراجعه نموده و ضمن طرح شکایت دستور قضایی را به بانک تحویل دهید. چنانچه دستور قضایی انجام نشود بانک مسوولیتی نخواهد داشت و می تواند وجه چک را پرداخت نموده و یا چک را برگشت بزند.
۲۴- اگر در متن چک جعل و دستکاری صورت گیرد و یا مورد کلاهبرداری قرار گیرد و یا اختلاف حساب وجود داشته باشد مطابق دستور بند بالا عمل کنید.
۲۵- چنانچه معامله و یا قراردادی با چک صورت گرفت شماره چک و مبلغ چک و تاریخ آن حتما در متن قرارداد قید شود.
۲۶- از ضمانت با چک نسبت به افرادی که نمی شناسید یا احتمال عدم پرداخت او را می دهید خودداری کنید
۲۷- باتوجه به مشکلات و تراکم کار در بانک و برای جلوگیری از برگشت خوردن چک سعی کنید مبلغ چک را یک روز قبل از موعد آن در بانک تامین نمایید.
۲۸- چنانچه در تامین وجه چک در موعد مقرر دچار مشکلی شدید، حتما با دارنده چک هماهنگی کنید و به او اطلاع دهید و از او درخواست مهلت نمایید تا با برگشت خوردن چک و بد حسابی مواجه نشوید.
۲۹- کسی که چک بلامحل صادر کند علاوه بر این که دادگاه او را به مبلغ چک محکوم می کند به مجازات حبس و جزای نقدی محکوم خواهد شد؛ پس با دست خود خودمان را گرفتار نکنیم.
۳۰- چنانچه چکی را بابت ضمانت یا تخلیه ملکی به طرف مقابل دادید حتما از او رسید اخذ کنید.
