ماده ۷۹۵ قانون مدنی به تعریف عقد هبه پرداخته است: هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به کس دیگری تملیک میکند.قرارداد هبه همان است که در عرف افراد آن را هدیه مینامند.هبه زمانی صحیحاً منعقد میشود که مال موهوبه به تصرف هبه گیرنده درآید.اصولاً به موجب قوانین، هبه عقدی جایز است. به این معنی که هر یک از طرفین آن، یعنی چه شخصی که مالی را هبه داده است (واهب) و چه شخصی که مالی را به عنوان هبه گرفته است (متهب) میتوانند هر زمان که مایل باشند عقد هبه را فسخ نمایند و یا به عبارتی رجوع از هبه کرده و آن را بر هم زنند.
رجوع از هبه
- “هبه” در لغت به معنای بخشش است و هبه کننده را “واهب” و هبه گیرنده را “متهب” می نامند.
- “رجوع” در هبه ماهیت “فسخ” دارد و آثار فسخ عقد بر آن مترتب می شود.
- پس از آن که مالی را طی یک قرارداد رسمی و به صورت رایگان به شخص دیگری واگذار نمودید، می توانید مجددا آن را به مالکیت خود بازگردانید.مطابق قانون مدنی وقتی یک نفر مالی را مجاناً به دیگری تملیک می کند، اصطلاحا گفته می شود که مال مذکور “هبه” گردیده است.
- لازم است بدانیم هبه هرچند به صورت رسمی و قراردادی هم که انجام شود قابل رجوع است.
- بنابراین چنانچه مالی را هبه نموده باشید، هرگاه که بخواهید می توانید مجددا مال را به تملیک خود در آورید.
- البته مشروط به این که مال مذکور را به والدین و یا اولاد خود هبه ننموده باشید، در برابر هبه مال یا کاری برای شما انجام نشده باشد، و آخر این که مالی که هبه کرده اید، به فرد دیگری منتقل نشده باشد.
- آخرین نکته این که هبه در زمره عقود تشریفاتی بوده و “قبول و قبض” در آن شرط صحت عقد محسوب می گردد.
موارد امکان رجوع از هبه
مانند هر اصل دیگری این اصل نیز استثنائاتی دارد که ماده ۸۰۳ قانون مدنی و مواد دیگری از همین قانون به بیان این استثنائات پرداخته است:
۱- در صورتی که متهب پدر یا مادر یا اولاد واهب باشد.
2- در صورتی که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد.
3- در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود خواه قهراً مثل اینکه عین موهوبه برهن داده شود.
4- در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود.
۵- بعد از فوت واهب یا متهب رجوع ممکن نیست. (ماده ۸۰۵ قانون مدنی)
۶- هر گاه داین طلب خود را به مدیون ببخشد حق رجوع ندارد. (ماده ۸۰۶ قانون مدنی)
۷- اگر کسی مالی را به عنوان صدقه به دیگری بدهد حق رجوع ندارد. (ماده۸۰۷ قانون مدنی)
♦ از مصادیق بارز رجوع از هبه زمانی است که دو شخص با یکدیگر نامزد کرده و در مدت نامزدی هدایایی میان آنان رد و بدل میگردد و این نامزدی بعد از مدتی برهم خورده و یکی از طرفین در صدد بازپس گیری این هدایا می افتد و به دلیل اینکه بعضا این هدایا از ارزش زیادی برخوردارند این موضوع اهمیت پیدا میکند.با توجه به اینکه ماهیت این هدایا هبه میباشد از سوی هر یک از طرفین قابل رجوع می باشند مگر اینکه موضوع مشمول یکی از مصادیقی باشد که رجوع از آن برای واهب امکانپذیر نمی باشد.مثلا چنانچه شخصی طلاهایی را که هدیه گرفته است بفروشد، در این صورت به موجب بند ۳ ماده ۸۰۳ قانون مدنی مال موهوبه از مالکیت وی خارج شده و واهب حق رجوع به آن را ندارد و یا اینکه شخص پارچه هایی که به هدیه گرفته است را دوخته باشد و آنها را تبدیل به لباس کرده باشد مطابق بند ۴ ماده ۸۰۳ به واسطه تغییراتی که ایجاد شده این هدایا قابل رجوع نمی باشند.
