در توجیه ضرورت حضور و بهره مندی از دانش وکیل دادگستری برای شکایت حقوقی یا کیفری چک بلامحل باید گفت، چک بر خلاف موارد مشابه خود (سفته و برات) در طول زمان دچار کهنگی و زوال نگردیده و هویت خود را به روز نموده است. به دلیل تمایل به عدم حمل پول نقد و نیز بدلیل استفاده از این وسیله پرداخت که به نوعی صادرکننده و صاحب دسته چک از سوی حکومت ها و بانک های عامل مورد اعتبار سنجی قرار می گیرند حتی می توان گفت که استفاده از آن رشد هم داشته است. با فراگیری چک های صیادی و ضمانت اجراهای غیر قضایی که برای برگشت خوردن چک از سوی بانک ها و شبکه مالی کشور در نظر گرفته شده است، می توان گفت در موارد نادری صادر کننده اجازه برگشت خوردن به چک می دهد. به هر دلیلی که چک برگشت بخورد حسب مورد می توان از طریق درخواست صدور اجراییه از اجرای احکام دادگستری (چک های صیادی واجد شرایط قانونی)، درخواست اجراییه از اداره اجرای ثبت، شکایت مطالبه وجه چک علیه صادرکننده و ضامن و در کنار این راه ها در صورت وجود شرایط ، شکایت کیفری صدور چک بلامحل ، صادر کننده را برای پرداخت تحت فشار و اجبار قرار داد.
توصیه های یک وکیل برای شکایت کیفری چک بلامحل
طبق ماده ۴ قانون جدید صدور چک “هر گاه چک به علتی از علل مندرج در ماده ۲ پرداخت نگردد، بانک مکلف است بنا به درخواست دارنده چک فوراً غیر قابل پرداخت بودن آن را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت نماید. با دریافت کد رهگیری در گواهینامه ای که مشخصات چک و هویت و نشانی کامل صادر کننده در آن ذکر شده باشد علت یا علل عدم پرداخت را صریحاً قید و آن را امضاء و مهر و به متقاضی تسلیم نماید. به گواهینامه فاقد کد رهگیری و فاقد مهر شخصی حقوقی در مراجع قضائی و ثبتی ترتیب اثر داده نمی شود. در برگ مزبور باید مطابقت یا عدم مطابقت امضای صادر کننده با نمونه امضای موجود در بانک (در حدود عرف بانکداری) از طرف بانک گواهی شود. بانک مکلف است به منظور اطلاع صادرکننده چک، فوراً نسخه دوم این برگ را به آخرین نشانی صاحب حساب که در بانک موجود است، ارسال دارد. در برگ مزبور نیز باید نام و نام خانوادگی و نشانی کامل دارنده چک نیز قید گردد.”
نکته قابل ذکر این است که طبق قانون جدید چک، پس از برگشت شدن چک، همه حساب های صادر کننده در همه بانک ها محدود می شود.
برای اقدام به شکایت کیفری، ابتدا لازم است ظرف مدت ۶ ماه از تاریخ صدور چک، دارنده به بانک مراجعه نموده و پس از دریافت گواهی نامه عدم پرداخت ۶ ماه اقدام به طرح شکایت کیفری نماید.
شکایت کیفری فقط علیه صادر کننده چک امکان پذیر است و لذا علیه ضامن یا چک نویس نمی توان اقدام به شکایت کیفری نمود.
همچنین در خصوص بعضی از چک ها هرگز نمی توان اقدام به شکایت کیفری نمود زیرا فاقد جنبه کیفری می باشد از جمله: چک های وعده دار، سفید امضاء، بدون تاریخ، مشروط، بابت تضمین.
جهت طرح شکایت چک بلامحل، دارنده بایستی به دفاتر خدمات قضایی مراجعه نموده و با ثبت شکایت، پرونده به دادسرای مربوط ارجاع خواهد شد.
لازم به ذکر است اگر چک بعد از برگشت از بانک، توسط دارنده به شخص دیگری منتقل شود، منتقل الیه حق شکایت کیفری ندارد و حتی در صورتی که بعد از شکایت کیفری به دیگری منتقل شود، تعقیب کیفری آن متوقف خواهد شد.
گذشت شاکی قبل از صدور حکم باعث توقف قرار تعقیب خواهد شد اگر چه همچنان متهم ملزم به پرداخت خسارت وارده خواهد بود. اگر هم بعد از صدور حکم شاکی گذشت نماید عملیات اجرایی متوقف خواهد گردید.
آگاهی از روش اقدام برای مطالبه وجه چک در اداره اجرای ثبت
از دید قانونگذار، چک یک سند لازم الاجرا محسوب شده و لذا می توان بدون نیاز به مراجعه به مراجع قضایی از طریق دوایر اجرایی ثبت نسبت به وصول مبلغ مندرج در آن اقدام نماید. نکته مهم آن است که در صورت اقدام از این طریق، تنها می توان برای صادر کننده و صاحب حساب چک، تقاضای صدور اجرائیه نمود و نه دیگر مسئولین.
علاوه بر این امکان توقیف اموال و ممنوع الخروج نمودن صادر کننده از این طریق سریعتر صورت خواهد گرفت. چرا که دارنده ناچار به تحمل پیچیدگی ها و زمان بر بودن مراجعه به دادگاه، نخواهد بود.
از جمله معایب استفاده از این طریق می تواند به عدم امکان جلب صادر کننده می باشد و در صورتی که دارنده تمایل به جلب صادر کننده و دیگر مسئولین داشته باشد ناچار به اقامه دعوی در دادگاه است.
هزینه اقدام از طریق اجرای ثبت در مقایسه با هزینه درخواست از طریق دادگستری بیشتر است و متقاضی باید ۱۰% مبلغ مورد درخواست را در صندوق اجرا و توزیع نماید.
برخلاف شکایت کیفری که بر اساس ماده ۱۱ قانون صدور چک منتقل الیه حق شکایت کیفری نخواهدداشت، در این روش به موجب ماده۲۵۱ آیین نامه، دارنده اعم است از کسی که چک در وجه او صادر گردیده یا به نام او ظهرنویسی شده و یا حامل چک در چک های در وجه حامل، شخصی که بعد از برگشت خوردن، چک به او منتقل می شود دارنده قانونی محسوب می شود و لذا همه این افراد دارنده محسوب شده و حق تقاضای اجرائیه را دارند.
وعده دار بودن چک نیز براساس ماده ۲۵۴ آیین نامه مانع از تقاضای صدور اجرائیه نخواهد بود و البته قبل از سررسید، اخذ وجه آن ها از طریق اجرای ثبت قابل پیگیری نمی باشد.
با توجه به ماده ۲۰ قانون صدور چک شرایط اساسی برای صدور اجرائیه از طریق دوایر اجرای ثبت برعلیه صادر کننده ۲ مورد است:
چک برعهده یکی از بانک های مجاز کشور صادر شده باشد
بانک محال علیه مطابقت امضای صادر کننده چک بلامحل با نمونه امضای موجود وی در بانک را تایید نموده باشد.
براساس ماده ۱۹ قانون صدور چک مصوب ۱۳۷۲، اگرچه صدور اجرائیه تنها علیه صادر کننده، امکان پذیر است. اما استثنائاً صدور و اجرائیه برعلیه صادر کننده و صاحب حساب که صادر کننده به وکالت و یا به نمایندگی از طرف او چک بلامحل صادر کرده است به صورت تضامنی امکان پذیراست.
ویژگی چک های معمولی ، قدیمی و غیرصیادی
چک های معمولی و قدیمی چک هایی هستند که به صورت صیادی ثبت نشده اند و دارای وجه کیفری جهت طرح شکوائیه نمی باشند.
جهت طرح دعوی حقوقی نسبت به این چک ها، دارنده می تواند اقدام به اخذ گواهی عدم پرداخت نماید.(مهلت خاصی جهت اخذ گواهی عدم پرداخت در دعوی حقوقی چک وجود ندارد ولی در صورتی که دارنده بخواهد از مزایای مربوط به تامین خواسته در چک با هزینه کمتر بهره مند گردد. نیاز به رعایت مهلت های (۱۵ و ۴۵ روزه مندرج در قانون است)
پس از اخذ گواهی عدم پرداخت دارنده به دفاتر خدمات قضایی جهت ثبت دعوی خود مراجعه نماید یا به عنوان دادخواست مطالبه وجه چک). طرح دعوی حقوقی می تواند علیه کلیه مسئولین اعم از دارنده و ظهرنویسان و ضامنین صورت گیرد و نه خاصتا صادر کننده.
مهلت اقامه دعوی از تاریخ مراجعه به بانک تا دادگاه جهت طرح دعوی، حداکثر یک سال می باشد. اگر مهلت مرقوم رعایت نگردد مطابق با ماده ۳۱۵ قانون تجارت، دعوی دارنده علیه صادر کننده و ظهر نویس پذیرفته خواهد شد.
خصوصیات و امتیازات چک های صیادی
چک های صیادی، چک های یکپارچه ای هستند که اطلاعات آن به صورت آنلاین در اختیار همه افراد متقاضی قرار می گیرد تا بتواند اعتبار صادر کننده را شناسایی نماید.
با این ترتیب نظارت برفرآیند صدور چک ها افزایش یافته و امکان رصد آن ها برای متقاضی فراهم شده است. در این فرایند مرجع صدور چک شعبات بانکی نیست بلکه متقاضی از طریق سامانه اعتبار سنجی به نام سامانه صیاد، تقاضای صدور دسته چک می نماید.
روش اطلاع از اعتبار صادر کننده شماره یکتای منحصر به فرد هر چک می باشد تا ذی نفع بتواند با استعلام و اطلاع از طریق پیامک از آن مطلع گردد. اندازه و فرمت این چک ها متحد و یکسان می باشد و تنها وجه تمایز آن لوگوی بانک مربوطه در آن است.
در چک های صیادی و یا جدید براساس ماده ۲ قانون چک مصوب سال ۱۳۹۷، بدون نیاز به تقدیم دادخواست مطالبه وجه چک و با داشتن گواهی عدم پرداخت صادره از سوی بانک مستقیما به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه نموده و درخواست صدور اجرائیه نماید و دفاتر خدمات قضایی پس از ثبت به دادگاه ارجاع می دهند و دادگاه نیز اقدام به صدور اجرائیه طبق موازین خواهد نمود.
