مهریه به مالی گفته می شود که ضمن عقد ازدواج مرد به زن پرداخت می کند و یا تعهد پرداخت آن را می نماید.اصولاً مهریه در سند ازدواج درج می شود اما ممکن است تعهد پرداخت مهریه به صورت شفاهی هم باشد که در این صورت اثبات امر کار مشکلی است.مهریه ای که قبل از جریان صیغه ازدواج و نکاح و به اصطلاح در جلسه بله بران مورد توافق قرار می گیرد قابلیت اجرایی و الزام آور ندارد. گاهی بعد از انعقاد عقد زن و شوهر تصمیم به اصلاح شرایط ازدواج و کاهش یا افزایش مهریه می گیرند برای کاهش مهریه هیچ مانعی وجود ندارد ولی افزایش آن از سوی شورای نگهبان مورد تردید قرار گرفته است.رویه دادگاه ها چنین است که مبلغ افزوده شده بعد از ازدواج عنوان مهریه ندارد ولی در دادگاه حقوقی (و نه دادگاه خانواده) به عنوان یک تعهد قابل مطالبه است.در ادامه به یک پرونده عملی با موضوع افزایش مهریه بعد از ازدواج به موجب اقرار نامه اشاره می شود.پس سوال اساسی در اینجا این است که آیا امکان افزایش مهریه بعد از عقد ازدواج وجود دارد یا خیر ؟ که با آوردن یک نمونه پرونده عملی و نیز تحلیل، توجیه و استدلال حقوقی تلاش می شود به این سوال پاسخ داده شود.
نمونه پرونده مطالبه مهریه اضافه شده
دادخواست مطالبه مهریه اضافه شده بعد از عقد
خواهان : هنگامه
خوانده : مجتبی
خواسته :
۱- الزام به ایفای تعهد مالی منی بر الزام به پرداخت تعداد ۱۳۶۴ ربع سکه بهار آزادی
۲- اعسار از پرداخت هزینه دادرسی
دلایل و منضمات :
۱- سند ازدواج
۲- شناسنامه و کارت ملی
۳- سند اقرارنامه دفتر اسناد رسمی
۴- استشهادیه
متن دادخواست مطالبه مهریه:
ریاست محترم دادگاه خانواده
احتراماً موکله به موجب سند نکاحیه پیوست دادخواست، در تاریخ ۸۸/۰۵/۱۷ با تعداد ۱۲ عدد سکه بهار آزادی و هزینه یک سفر تمتع و ۳۱۳ عدد شاخه گل نرگس به عقد دائم خوانده در آمده اند به موجب سند شماره … مورخ ۸۸/۰۵/۲۵ تنظیمی دفتر شماره ۱۲۹۸ تهران خوانده تعداد ۱۳۶۴ ربع سکه را بر مهریه ما فی القباله موکله اضافه نمودند لکن علیرغم مطالبه موکل از پرداخت آن امتناع نمودند فلذا با عنایت به مراتب فوق و دلایل و مدارک ابرازی بدواً تقاضای صدور حکم بر اعسار از پرداخت هزینه دادرسی و متعاقباً صدور حکم مبنی بر محکومیت خوانده محترم به پرداخت ۱۳۶۴ عدد ربع سکه به انضمام مطالبه کلیه خسارات دادرسی مورد استدعاست.
اقرار نامه افزایش مهریه (مورخ ۸۸/۰۵/۲۸)
آقای مجتبی …. فرزند حسین به عنوان زوج سند نکاحیه شماره …. بعد الحضور صریحاً اقرار و اعلام نمود به موجب این سند با رضایت کامل و بدون هیچگونه اجبار یا اکراه تعداد ۱۳۶۴ قطعه ربع سکه بهار آزادی علاوه بر مهریه مندرج در سند نکاحیه به مهریه زوجه خود خانم هنگامه ….اضافه نمود که برعهده زوج دین بوده و عندالمطالبه به زوجه پرداخت می نماید.
رای دادگاه اعسار از هزینه دادرسی (۱)
در خصوص دادخواست آقای مسعود محمدی به وکالت از هنگامه به طرفیت مجتبی …. به خواسته اعسار از هزینه دادرسی در مرحله بدوی با این توضح که اظهار نموده اند که از بابت تقدیم دادخواست اولیه می بایست هزینه دادرسی به مبلغ ۱۷۴/۶۵۰/۰۰۰ ریال بپردازم که توانایی مالی نداشته و نمیتوانم هزینه دادرسی را در این مرحله بپردازم شهود وی نیز در دادگاه حضور داشته و اظهارات وی را تایید نموده اند اخطاریه نیز طبق آگهی در جراید به خوانده ابلاغ و نامبرده دردادگاه حضور نداشته و دفاعی به عمل نیاورده نهایتاً دادگاه نظر به مراتب فوق و خصوصاً اظهارات شهود و کیفیت اظهارات ایشان و اظهارات خواهان خواسته را وارد ندانسته و مستنداً به ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی مدنی حکم بطلان دعوی وی را صادر و اعلام می گردد رای صادر حضوری بوده و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظر خواهی در محاکم تجدیدنظر تهران می باشد.
گردشکار:
به جهت عدم حصول نتیجه در شعبه ۱۲۱ دادخواست دیگری ارائه و تقدیم شد و به شعبه ۱۲۵ دادگاه حقوقی باهنر ارجاع گردید. درخصوص خواسته اولیه (اعسار) دادگاه به تاریخ ۹۶/۱۱/۱۰ مبادرت به صدور رای می نماید.
رای دادگاه اعسار از هزینه دادرسی (۲)
درخصوص دادخواست آقای مسعود محمدی به وکالت از هنگامه به طرفیت مجتبی …. به خواسته اعسار از پرداخت هزینه دادرسی در مرحله بدوی با توجه به استشهادیه پیوست دادگاه دعوی خواهان را ثابت تشخیص داده مستندا ب ماده ۵۰۴ قانون ایین دادرسی مدنی حکم به اعسار موقت از پرداخت هزینه دادرسی صادر و اعلام می گردد و چنانچه مدعی اعسار دعوای اصلی محکوم له واقع و از اعسار خارج گردد هزینه دادرسی به استناد مواد ۵۱۱ و ۵۱۴ توسط اجرای احکام مدنی دریافت خواهد شد رای صادره حضوری و قابل تجدیدنظر خواهی ظرف مدت بیست روز خواهد بود
رای دادگاه مهریه اضافه شده بعد از عقد ازدواج :
در خصوص دادخواست آقای مسعود محمدی به وکالت از هنگامه به طرفیت مجتبی به خواسته الزام به ایفای تعهد به پرداخت تهداد ۱۳۶۴ ربع سکه بهار آزادی به انضمام کلیه خسارات دادرسی که وکیل خواهان مستند دعوی خود را اقرارنامه شماره … مورخ ۸۸/۰۵/۲۸ و شناسنامه شماره … قرارداده و در ایضاح خواسته خود مرقوم داشته اند : مستنداً به سند ازدواج شماره … ک.گ در تاریخ ۸۸/۰۵/۱۷ با تعداد ۱۲ عدد سکه طلای یک بهار آزادی و هزینه یک سفر حج تمتع ۳۱۳ عدد شاخه گل نرگس به عقد دائم خوانده در آمده اند به موجب سند شماره … تنظیمی دفترخانه شماره …. ثبت اساد تهران خوانده تعداد ۱۳۶۴ ربع سکه بهار آزادی را بر مهریه ما فی القباله موکل اضافه نمودند لیکن علیرغم مطالبه موکل از پرداخت امتناع نموده لذا باعنایت به مراتب فوق ودلایل و مدارک ابرازی صدور حک مبنی بر محکومیت خوانده به پرداخت ۱۳۶۴ عدد ربع سکه بهار آزادی به انضمام مطالبه کلیه خسارات دادرسی از محضر عالی مورد استدعاست.خوانده علیرغم ابلاغ قانونی حضور نداشته لایحه ای نیز ارسال ننموده ولذا دادگاه با توجه به دادخواست تقدیمی خواهان و ضمائم پیوست آن و مصون بودن دعوی خواهان از هر گونه تعرض از سوی خوانده دعوی خواهان را وارد تشخیص مستنداً به مواد ۱۹۸و ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی حکم به محکومیت خوانده به پرداخت تعداد ۱۳۶۴ عدد ربع سکه بهار آزادی بایت اصل خواسته و پرداخت هزینه دادرسی و حق الوکاله وکیل مطابق تعرفه در حق خواهان صادر و اعلام می نماید رای اصداری غیابی و قابل واخواهی ظرف مدت بیست روز پس از ابلاغ در دادگاه صادر کننده رای و پس از آن طرف مدت بیست روز قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان تهران می باشد.
نظریه شورای نگهبان
طبق نظریه شورای نگهبان مورخ ۸۸/۰۵/۱۲ مهریه شرعی همان است که در ضم عقد واقع شده است و ازدیاد مهریه بعد از عقد شرعاً صحیح نیست و ترتیب آثار مهریه بر ا« خلاف موازین شرعی شناخته شد لذا جزء به از قسمت ۱۵۱ بخشنامه های ثبتی که نتیجتاً مبین امکان افزایش مهریه به شرط تنظیم سند رسمی است مستندا به قسمت دوم اصل ۱۷۰ قانون اساسی جمهوری اسسلامی ایران و ماده ۴۱ قانون دیوان عدالت اداری ابطال می شود.
استدلال :
با توجه به اینکه رای دیوان به استناد نظریه شورای نگهبان صادر شده بنابراین تفاوتی بین افزایش . کاهش نیست و هیچ یک را نمی توان نوشت گرچه در نتیجه دریافت یا ابرا یا بذل قسمتی از مهر کاهش می یابد ولی با عنوان کاهش نمی توان سندی ثبت کرد و آنچه ه دردفاتر تنظیم می شود ابرا یا بذل تمام یا قسمتی از مهریه است که ابرا یا بذل دو نهاد حقوقی مسلم هستند که رای مذکور دیوان به هیچ وجه نافی ابرا یا بذل مهریه نمی باشد و استاد لنگرودی نیز افزایش مهریه جایز ندانسته و بیان نموده افزایش بایستی تحت عنوان دیگر مثل هبه و صلح و … انجام شود.
طبق نظر اکر اعضا گروه نمی توان برای افزایش یا کاهش مهریه اقررنامه اصلاحی نوشت چون نتیجه همان است که منع شده و اقرارنامه اصلاحی موضوعیت ندارد.
وقتی به راحت ماده ۱۰۸۷ قانون مدنی حتی در مواقعی که عدم مهریه شرط شده است، بعد از عقد طرفین می توانند به تراضی مهر را تعیین کنند چرا نتوان از وحدت ملاک این ماده برای افزایش مهریه پس از عقد استفاده کرد. آیا افزایش مهریه پس از عقد به لحاظ مبنایی با تعیین مهر پس از عقد در حالتی که حین عقد عدم مهر شرط شده است تفاوتی دارد؟ از آنجا که تعیین مهر رکن و شرط اساسی ازدواج دائم نیست و حتی عدم ذکر مهریه به صحت نکاح لطمه نمی زند به نظر می رسد کاهش یا افزایش آن مجاز باشد همچنانکه زوجین بعد از نکاح می توانند به مقدار آن تراضی کنند به کسر یا افزایش و نیز آزادی اعمال اراده قبلی خویش یعنی اختیار دارند هر چند بخشنامه ثبتی و نظر شورای نگهبان ما را متوقف کرده است.
نظر نهایی مطالبه مهریه خارج از سند ازدواج
عقل و علم حقوق افزایش و کاهش مهریه را جایز می داند اما ضمانت اجرای بخشنامه بازرسی و دادگاه انتظامی خواهد بود و دفاتر تا ابطال یا تغییر بخشنامه ملزم به اجرایی آن می باشند که این حکم امکان تنظیم سند افزایش یا کاهش مهریه را ممنوع اعلام کرده است. در هر حال با نظریه فوق ناگزیر به استفاده از ابرار و بذل مهریه جهت کاهش مهریه خواهیم بود و تنظیم سند افزایش مهریه ممنوع است.
