صدور چک، پر کردن فرم خام چک و جداسازی آن ازدفترچه، مهر و امضا کردن آن و اعطای آن به متعامل، فرایند صدور چک را شکل میدهند.چک چه به عهده بانکهای داخل کشور باشد یا شعب بانک ایرانی در خارج از کشور در حکم سند لازمالاجرا است.دارنده چک میتواند در صورت برگشت چک و عدم پرداخت طبق قوانین و آئیننامههای مربوط به اجرای ثبت اسناد رسمی وجه چک یا باقیمانده آن را وصول کند.همچنین میتواند محکومیت صادرکننده را نسبت به پرداخت کلیه خسارات و هزینهها اعم از اینکه قبل از صدور حکم یا بعد از آن باشد از دادگاه تقاضا کند این دادخواست باید به دادگاه صادرکننده حکم تقدیم شود.
تعریف انواع چک
۱- چک به حواله کرد
چکی است که نام گیرنده در آن ذکر نشده باشد و او میتوان در بانک آن را امضا کرده و وجه آن را بستاند و یا به دیگری انتقال دهد.
۲- چک بسته
چکی است که روی آن دو خط کشیده شده باشد؛ و بانک دیگری میتواند آن را دریافت کند و به کسان متفرقه پرداخت نمیگردد.
۳- چک بی محل (تجارت، جزا)
چکی است که صادرکننده آن پول یا اعتبار نزد محال علیه چک نداشته باشد. اگر پس از تاریخ صدور چک وجه آن را بردارد یا کمتر از مبلغ چک محل داشته باشد باز هم آن چک بی محل به شمار میرود.
۴ – چک پرداختی
چکی است که بانک وجه آن را به ذینفع پرداخته باشد.
۵ – چک تضمین شده
چکی است که یک بانک آن را ظهرنویسی کند، به این ترتیب اداء وجه چک را تضمین کردهاست.
۶- چک در وجه حامل
چکی است که در آن نوشته میشود در وجه حامل (به حامل چک) بپردازید نام فرد معینی در آن نوشته نمیشود و هرکس آن را به بانک ارایه و امضاء کند مستحق وصول وجه چک است.
۷- چک سفید
چکی است که صادرکننده آن را امضاء میکند بدون ذکر وجه چک؛ در واقع مصداق مفهوم کلی سفید مهر است.
۸- چک نقد شده
چک نقد شده به معنی چک پرداختی است.
۹- چک وعده دار
چکی است که صادرکننده به محال علیه چک، دستور ادا وجه را در راس موعدی معین بدهد. مفهوم چک بر آن صادق است.
نکات مهم در خصوص چک
۱- چک بر ۴ قسم است: چک عادی، تأیید شده ، تضمین شده، مسافرتی.
۲- در صورت برگشت چک توسط دارنده چک وی قارد به مطالبه خسارات و هزینه های وارده می باشد.کلیه خسارات و هزینههای وارده شامل خسارت تأخیر تادیه است بر اساس نرخ تورم که توسط بانک مرکزی اعلام میشود، قابل مطالبهاست و این خسارت هزینههای دادرسی و حقالوکاله را هم در بر میگیرد.
۳ – چک فقط در تاریخ مندرج یا پس از آن قابل وصول خواهد بود.
۴ – صادرکننده چک باید در تاریخ مندرج در آن، معادل مبلغ مذکور در بانک محال علیه وجه نقد داشته و نباید تمام یا قسمتی از وجهی را که به اعتبار آن چک صادر کرده به صورتی از بانک خارج یا دستور عدم پرداخت دهد.
۵ – چک نباید به صورتی تنظیم شود که به عللی مثل عدم مطابقت امضا یا قلم خوردگی در متن چک یا اختلاف در مندرجات آن و امثال آن بانک از پرداخت وجه خودداری کند.
۶ – هرگاه وجه چک به علل بالا پرداخت نشود بانک مکلف است در برگ مخصوصی مشخصات چک هویت و نشانی کامل صادرکننده را در آن ذکر کند و علل عدم پرداخت را صراحتاً ذکر کند (فقدان موجودی) و آن را به دارنده چک تسلیم کند و بانک مکلف است نسخه دوم این برگ را به آخرین نشانی صاحب حساب ارسال کند.
۷ – اگر که مبلغ موجود در نزد بانک کمتر از مبلغ چک باشد بانک به تقاضای دارنده مکلف است مبلغ موجود را تسلیم کند و در این صورت چک نسبت به مبلغ پرداخت نشده بی محل محسوب میشود و بانک گواهی تقدیم میکند.
مجازات صادرکننده چک بلامحل
کشیدن چک بی محل چنانچه دارای عناصر جرم غش باشد از نظر اسلامی جرم است. آنچه که در قانون صدور چک مصوب ۱۳۵۵/۴/۱۶ با اصلاحات بعدی برای مرتکبین بزه صدور چک بلامحل پیش بینی گردیده تقریباً به نوعی در مقام اثبات آن به چک روز غیرممکن است چراکه بیشتر قانون تا آنجایی که بایستی به ضمانت اجرای آن میاندیشیده به فکر کم کردن مراجعین برای سیستم دادگستری بود و یا شاید بانکها از انجام وظایف قانونی در رابطه با صدور چک مقصر هستند. در موارد زیر طبق ماده ۷ قانون صدور چک بزهکار صدور چک بلامحل به مجازاتهای زیر محکوم خواهد گردید:
الف- چنانچه مبلغ مندرج در متن چک کمتر از ده میلیون ریال (۱۰,۰۰۰,۰۰۰) باشد به حبس تا حداکثر شش ماه محکوم خواهد شد.
ب- چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از ده میلیون ریال (۱۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال تا پنجاه میلیون (۵۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال باشد از ۶ ماه تا یکسال حبس محکوم خواهد شد.
ج- چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از پنجاه میلیون (۵۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال بیشتر باشد به حبس از یک سال تا دو سال و ممنوعیت از داشتن دسته چک به مدت دو سال محکوم خواهد شد و در صورتی که صادرکننده چک اقدام به صدور چکهای بلامحل نموده باشد مجموع مبالغ مندرج در متون چکها ملاک عمل خواهد بود.
